“Güvenli Yapılar Güvenli Malzeme ile İnşa Edilir”

Yoğun şehirleşme karşısında insanlar, sıkıştırılmış iş ve yaşam alanlarından kurtulmak amacıyla bulundukları mekanları çağdaş, aydınlık ve zevkli ortamlar haline getirmek için uygulaması kolay, ekonomik, insan ve çevre sağlığına yararlı çağdaş ürünler yaratma peşinde. Binlerce yıldır birçok alanda, çok sayıdaki yararları ile insanlığın hizmetinde olan alçı, çağdaş yapı malzemeleri arasında da yerini aldı. Türkiye Alçı Üreticileri Derneği (ALÇIDER) Genel Sekreteri Turgan Vargı ile alçının yapılarda kullanımını, derneğin gündemini ve güvenli yapı üretiminde alçının rolünü konuştuk…

Türkiye alçı ve alçı bazlı yapı malzemeleri sektörü gerek iç pazar gerekse ihracat kapasitesi açısından stratejik bir konumda. 2026 yılı itibariyle Türkiye alçı sektörünün genel durumunu ve üretim/ihracat performansını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Ülkemizde 15 üretici faaliyet göstermekte, yakın zamanda 3 yeni üreticinin daha sektöre katılması beklenmektedir. Mevcut 15 üreticiden 10’u derneğimizin üyesi konumundadır. Ülke genelindeki üretimin yaklaşık yüzde 80’i üyelerimiz tarafından gerçekleştirilmektedir.

Yapı alçıları üretim kapasitesi yaklaşık 12 milyon ton olarak tahmin edilmekte, fiili üretim ise 8 milyon ton civarında seyretmektedir. Üretimin yaklaşık yüzde 20’si ihraç edilmektedir. Son yılda yapı alçısı ihracatında düşüş yaşanmıştır. Kısa zamanda artış gösterecektir.

18 üreticiden 15’i alçı levha üretmektedir. Sektörün alçı levha üretim kapasitesi yaklaşık 400 milyon metrekare olup, fiili üretim 200 milyon metrekare civarındadır. Üretimin yaklaşık yüzde 35’i ihraç edilmektedir.

Sektörün toplam büyüklüğü ise 600 milyon doları aşmaktadır.

ALÇIDER olarak önümüzdeki dönemde öncelik verdiğiniz ana konular, projeler ve sektörel hedefler nelerdir? 

Yapı Güvenliğine çok önem veriyoruz. “Güvenli Yapılar” mottomuz. Güvenli yapı ne ile inşa edilir? Güvenli malzeme ile. Alçı ve alçı levha duvar sistemleri güvenli yapıyı oluşturan güvenli malzemeler olduğu için ana konularımız deprem ve yangın. 

Yakın zamanda ODTÜ iş birliğiyle tamamlanan "Alçı Levha Duvar Sistemlerinin Deprem Performansının Deneysel Olarak İncelenmesi" projesinin temel çıktıları nelerdir? Bu veriler alçı levha sistemlerin bina deprem yüküne etkisi hakkında bize neler söylüyor?

Bu projede taşıyıcı olmayan duvar sistemlerinin deprem karşısındaki davranışlarının karşılaştırmasını gerçekleştirdik. ODTÜ İnşaat bölümü laboratuvarında tam ölçekli uygulamalar ile kuru duvar sistemleri dediğimiz tuğla, gaz beton, bims ve alçı levhaların karşılaştırmalarını yaptık. Sonuçlar tamamen Alçı Levha duvar sistemlerinin lehine çıktı. 

Konuyu kamu menfaatini ilgilendiren bir konu olarak kabul ediyoruz. Elde ettiğimiz sonuçları yasa ve yönetmelikleri yapan kurumlara anlatmak üzere harekete geçeceğiz. 

Yaşanan depremlerle çok ağır bedeller ödemiş ülkemizde yapı güvenliğinin yasalar kanalıyla sağlanabileceğine inanıyoruz.

Depremlerde can ve mal kaybına neden olan faktörlerin önemli bir kısmı taşıyıcı olmayan iç duvarların yıkılmasından kaynaklanıyor. Duvar sistemlerinin yapısı ve bina yükünü hafifletme potansiyeli, Türkiye’deki kentsel dönüşüm ve güvenli yapılaşma süreçlerine nasıl entegre edilmeli? 

Depremlerden sonra bir slogan ortaya çıktı. “Deprem Öldürmez, bina öldürür.” 

Hatta bir ikincisi “binanıza gereksiz ağırlıklar taşıtmayın” 

En başından Alçı levha duvar sistemleri diğer duvar sistemlerine göre daha hafif olduğu için tercih edilmelidir. Yangın, konfor, sürdürülebilirlik ve sağlık konusu sonradan ilave edilebilir. 

Bir hususu belirtmeden geçmek istemiyorum. Özellikle kentsel dönüşümde binanın duvarları alçı levha duvar sistemi ile yapılırsa bina yıkılmaz yanılgısına da düşmememiz gerekiyor. Alçı levha duvar sistemleri depremin mal ve cana gelecek hasarını azaltarak etkili olur.

Alçı, yapı yangınlarında doğal bir bariyeri görevi görüyor. Yönetmelikler ve bina güvenliği standartları açısından alçı esaslı ürünlerin pasif yangın korumasındaki rolünü biraz açabilir misiniz?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliklerde binaların projelendirilmesi hususundan daha çok aktif yangın söndürme ve algılama konuları ele alınmaktadır. Yapı malzemelerinin seçimi esnasında yanıcılık sınıflarının da dikkate alınması sağlanarak, pasif yangından korunma önlemlerinin alınması konusunun projelendirilmesi ve denetlenmesi hususuna yer verilmelidir.

Aktif önlemlerin yanı sıra, pasif önlemlerin de alınması can ve mal kaybının engellenmesi için gereklidir. Tüm yönetmeliğin temel konuları içerisinde yer alan yangın kaçışlarının ayarlanması ve yapının yeterli yangın dayanım süresini sağlayan yapı malzemeleri ile oluşturulması konuları pasif önlemler olarak değerlendirilmeli ve sorumlulukları belirlenmelidir. 

İnsan yoğun alanlarda yangım koridorlarında ve yangın çıkış boşluklarında otoparkların duvar ve tavanlarında yanmaz yapı malzemesi kullanımı yönetmeliklere ilave edilmelidir.

Alçının geri dönüştürülebilir yapısı ve üretim aşamasında düşük enerjili bir süreç gerektirmesi, onu döngüsel ekonomide öne çıkarıyor. ALÇIDER üyelerinin yeşil çimento/alçı konseptleri, karbon ayak izini azaltma ve EPD (Çevresel Ürün Beyanı) süreçlerindeki çalışmaları ne aşamada?

ALÇIDER üyelerinin odak noktası daha düşük karbonlu ürünler geliştirme, üretimde enerji verimliliği, geri dönüştürülmüş içerik kullanımı ve yenilenebilir enerji payını artırma yönünde ilerliyor. Karbon ayak izi daha ölçülebilir hale geldi. Her üye tesis ve ürün bazında emisyonları izleyip hedeflerini yönetebilmektedir.  

EPD süreçleri proje gereksinimlerine istinaden temel bir gereklilik haline gelmeye başladı. Bu nedenle yaşam döngü analizi için veri toplama ve doğrulanmış beyan hazırlama süreçleri daha sistematik bir şekilde yürütülmektedir. Bunun dışında RES ve GES gibi yenilebilir enerji yatırımlarına yönelen üyelerimiz de var.

Piyasada haksız rekabetin önüne geçilmesi ve standartlara uygun ürün kullanımının yaygınlaştırılması adına ALÇIDER’in teknik denetim ve standartlaştırma çalışmaları hakkında neler söylemek istersiniz?

ALÇIDER olarak düzenlenmiş bir “Mesleki Çalışma İlkeleri” yönetmeliğimiz var. Aramıza katılmak isteyen her üye bu ilkeleri imzalar ve dürüst rekabeti, kaliteyi, iş güvenliğini ve çevreye saygıyı mesleğin vazgeçilmez koşulu sayar.

ALÇIDER üyeleri tüm üretimlerini belirlenen TSE standartlarına göre gerçekleştirmektedir. Görevlerimiz arasında teknik denetim yer almamaktadır. Ancak kullanıcılar tarafından derneğimize yapılan olumsuz dönüşlerin takipçisi olmaktayız. Bir dönem KGS Kalite Güvence Sistemi tesis etmek üzere çalışmalar yaptık ancak denetimlerin hukuki engelleri sebebiyle sonuçlandıramadık.

Son olarak; mimar, mühendis ve yüklenicilere, yapılarda alçı ve alçı bazlı yapı malzemelerinin kullanımı konusunda vermek istediğiniz temel mesaj nedir?

Geleneksel, alışagelmiş, standart yapı sistemlerinden ve yapı malzemelerinden vazgeçilmesi lazım. Çağdaş yapı sistemlerinde artık yaşam güvenliği, deprem, yangın, yalıtım, sürdürülebilirlik, konfor ve estetik gibi kavramlar öne çıkmaktadır.