Kaçkar Dağları Milli Parkı Yitirilirken...

Yemyeşil vadiler, pamuk bulutlar ve dev ağaçlar; nemli, beyaz bir çarşaf gibi sarıyor insanı. Sislerin içinden başı yöresel dokumayla bağlı küçük bir kız bize doğru geliyor. Deklanşör inip kalktığında başka bir ülkeye geldiğimizi anlıyoruz. Burası Karadeniz’in göbeğindeki en meşhur yayla; Ayder’deyiz. Ahşap pansiyonlardan birine yerleşiyoruz. Evin büyük salonunda yaşlı kadınlar oturmuş televizyon seyrediyor. Biraz laflıyoruz.

“Nasılsın hala?”
“İyeyum hoş celdunuz. Neruden celürsüniz ha puraya?”
“İstanbul’dan ama biz Kaçkarlar’ı geçip öyle geldik”
“Ha uşak acimadun mu şu cüzelim kizima? Yollara vurudin oni...”
“Yok halacım o istedi gelmeyi. Buraları merak ediyormuş.”
“Ha neyuni merak ediyusin a uşağım, a gelunim, Ayder mi kalmış artik?”

Yaşlı hala doğru söylüyor, nerede o eski Ayder? Pansiyonların bulunduğu yer sık ormanların tam kenarında. Hafif yağışlı olmasına rağmen dışarıda öyle temiz bir hava var ki. Doyasıya içimize çekiyoruz. Biraz etrafı geziyoruz. Buralar artık turistik bir havaya bürünmüş. Her yerde dükkânlar ve satılık bir şeyler...

Sabah uyandığımda ilk iş olarak solumdaki tahta pencerenin pazen örtüsünü aralıyorum. Güneş hafif yükselmiş, her yer pırıl pırıl görünüyor. Pencerenin alt kanadını yukarı kaldırıp mandalı kilitliyorum. Derin bir nefes alıyorum. Nefis bir uyanış bu. Kenara çekilip yemyeşil Ayder’in ahşap odaya dolmasına izin veriyorum. Gece geldiğimiz için manzaranın pek farkında değiliz. Etrafımız yaşlı ağaçlarca çevrelenmiş. Göz alabildiğine yeşil ve doyabildiğin kadar mavi bizi kuşatmış durumda. Ağaçların olmadığı yerlerde ise yeşil çimenler ve kısa otlar halı gibi her yeri sarmış. Hemen hazırlanıp mis gibi kokan mısır ekmeğinin peşine düşüyorum. Kahvaltı sırasında ev ahalisiyle sohbet başlıyor.

“Belediye bir şeyler yapıyor mu? Çok düzensiz gördüm buraları.”
Ev sahibimiz cevap veriyor;
“Tabii yapmaz mı? Geçenlerde bir yazı göndermişler çatınızdaki paslı çinkoları değiştirin diye, yeşil ya da kahverengiye boyamamızı istiyorlar. Turizm değerleri açısından gerekliymiş.”
Ben yayla evlerini iyi bildiğim için anlamaya çalışıyorum.
“İyi de bu metal çinko çatılar evleri kışın kardan koruyor. Olmazsa olmaz. Üstelik boyamak çözüm değil ki bir kış geçse o boya kalır mı?”
“Maalesef doğru. Bak sen bile biliyorsun onlar bilmiyor işte.”

Hakikaten yöneticiler bilmiyor, duymuyor. Boyayla çirkinliklerini örteceklerini zannediyorlar. Asıl tuvalin üzerine yapılanları görmezden geliyorlar. Olur olmaz yerlere ruhsat vererek Ayder’i şehir benzeri bir ucube yapmaya çalışıyorlar. Akıllarınca turizm açısından gerekli olduğunu düşündükleri bu yatırımlar, aslında yöresel küçük pansiyonları ve diğer geleneksel evleri kaderine terk ettiriyor. Önce hafif yapılaş, sonra birkaç torpille üzerine kat çık, sonra genişlet ve ahbap çavuş ilişkisiyle devam et gitsin. Kimse olanların şahitdi olmak ve bakmak istemiyor. At gözlüğü sendromu... Oysa Ayder’i Ayder yapan, bu evler, buradaki yaşam tarzı ve bu eşsiz manzara. İnsanlar buraya geliyorsa bu doğal hava için geliyor. Belediyenin ruhsat verdiği altı katlı beton otelleri görmek için değil. Her yer otel olursa görecek ne kalacak merak ediyorum.

Yaylaya asfalt

On sene önce yine buraya ilk asfalt döküldüğü günü hatırlıyorum. Tesadüf buradaydım ve koca asfalt makinesinin güzelim yaylanın yeşil çimenlerinin üzerine pis petrol artığı serişine şahit olmuştum. O zaman bile haykırmıştım,
“Yazık değil mi, yaylaya asfalt dökülür mü?”
Onlar da aynı cevabı vermişlerdi;
“Yol yapıyoruz hemşerim, siz turistler daha rahat gelin diye.”
Şimdi Ayder’in yolu da var, elektriği de. Her türlü mağazası, dükkânı ve çok katlı otelleri de var. Aradığınız her şeyi bulabilirsiniz. Hatta yakında tek tük kalan eski ahşap evlerin yerine halı saha bile yaparlar. Maksat turist rahat etsin değil mi? Yoksa çayır çimen içindeki yüzlerce yıllık evler ve bu doku kimin umurunda. Milli park statüsünden de çıkarılmak istendiğine göre, yöneticiler artık Ayder’in girişine şöyle bir afiş asabilir : “Yaşasın arabalı gezen turistlerin beton ve petrol uygarlığı. Yaşasın onları bahane edip yatırım yapanlar.”

Neyin yapılacağı ve nasıl olacağı kanunla belirlenmiş olsa da Ayder’de yapılan her şey kanuna ve Ayder’in kendisine aykırı. Sadece gidip görmek ve “hadi canım bu kadar da olmaz” demek için bile uğrayabilirsiniz. Ayder, 1350 metre yükseklikte yemyeşil ormanın ortasında bir cennetti. Eşi zor bulunur eski, ahşap yayla evlerinin ve yaylacılığın geleneksel yöntemlerle yapıldığı muhteşem manzarası olan bir yerdi. Tüm Karadeniz fotoğraflarında şöyle bir manzara vardır; büyük ormanın altında yemyeşil bir yamaç, yamacın üzerinde geleneksel birkaç ahşap ev ve evin etrafında alacalı inekler otluyor. Evet, artık o nefis manzaranın içinde tuğlaları görünen birkaç katlı betonarme binalar, renkli tabelalı onlarca pansiyon ve otel, ayrıca bolca elektrik direği ve lüks arazi araçları da var. Ayder, artık kapılarını turizme açmış düzensiz bir köy olma yolunda hızla ilerliyor. Kaplıcası, doğal güzellikleri, havası, suyu ve yayla kültürüyle örnek olan bir yerdi ama artık çimento tuğla ve bolca arabayla beraber otobüsler dolusu turist barındırıyor.

Bir de ironik olan, Ayder birinci derece doğal sit alanı, yani çivi dahi çakılamaz ama Ayder’e bir zamanlar nasıl olduysa turizmde öncelikli bölge statüsü de verilmiş. Yani otel yapmak isterseniz değil çivi çakmak gökdelen bile dikebilirsiniz. Ama 300 yıllık eski ahşap evleri onaramazsınız. Burası Türkiye, önce garip kanunlarla yapılaşmaya müsaade et sonra sit alanı olan yere altı katlı otelleri dik şimdi de milli park olmaktan çıkar. Falcı olmaya gerek yok, bunun arkasından Ayder villaları ve kayak merkezi gelecek. Ben bu senaryoları bir yerlerden hatırlıyorum!

Murat Selçuk / Gezgin yazar, Yeşiller Partisi PM üyesi