İstanbul’un Sokak ‘Sinek’leri

İstanbul’un Taksim, Cihangir, Beyoğlu, Tünel, Karaköy gibi merkezleri yaklaşık beş yıldır karasineklerin saldırısı altında! Bu muhitlerde sokakta dolaşırken gün içinde binlerce karasinek çıkabilir karşınıza. Bunlar sokak sanatçısı Fly Propaganda’nın stencil (şablon alıp sprey boyayla duvara resmetme) tekniğiyle yaptığı sokak eylemlerinin ürünü sinekler. Her biri sokakların dört bir köşesini sarmış durumda… Ama en çok Fly’ın öfkesini çeken piyasa sembollerinde; banka duvarları, reklam panoları, atm’lerde…

Fly, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi mezunu… Birçok arkadaşı sanatını galerilerde icra etmeyi tercih ederken o sokağı tercih etmiş. İşleri belli sanat çevrelerinden ilgi görüp davet üzerine İstanbul Bienali’nde sergilenmiş olsa da o sokağa devam ediyor. “Galerilerin tasarlanmış metrekareleri ve kiralanmış geçicilikleri sokağın gerçekliği ve kalıcılığıyla karşılaştırılamaz bile. Düşünsenize, galerinin duvarlarında sokaktaki spontane müdahale anını nasıl yaratabilirsin? Sokağa yaptığın iş o an ve sonsuza kadar o mekânı dev bir galerinin küçük bir duvarına dönüştürüyor. “Bu daha gerçek” diye açıklıyor sokağı seçmesini. Fly’ın “sokağa çıkışı” üniversite yıllarına denk geliyor. Altı yıl önce reklam sektöründe profesyonel iş hayatına geçişiyle birlikte de kendi tabiriyle “tam anlamıyla” sokağa çıkıyor. Sinek karakterinin de işte bu süreçte oluştuğunu söylüyor Fly: “Bu eylemleri benimle beraber sürdürecek bir karakter yaratsam ve hatta ona dışarıdan akıl versem o da uygulasa diye düşündüm. O işleri yapan ben ve fikri veren ben. Bu fikir beni ileride ikiye bölecekti. Sinekleri yapan kişiyi tanıyıp tanımadığımı soranlar bile oluyor. Gizlilik, yapılan işin gereği.”

Peki, bu alengirli adı ve sinek figürü nasıl ortaya çıkıyor? “İsim ya da bir işaret. Yazının resmi, resmin yazısı. Hem böyle düşündüm hem de yaptığım işlerin tavrını temsil etsin istedim. Bir de hayatın ta orta yerinden, bildik bir şey olsun istedim. Basit, alelade, belki de biraz sinir bozucu. Vandal. Benim için bu robot tanıma uyan görüntü Sinek’ti. Sinek, propaganda kavramıyla bir araya geldiğinde daha fazla düşünmedim. Daha basit anlatamazdım” diyor ve ekliyor: “Dünyanın en anarşist yaratığı bence. Sokaktaydım. Sinekle beraber geziyordum. Sokaktan köküne kadar beslenen, durumları, olayları kendince işaretleyen bir şehir efsanesi (küçük ama mide bulandırıcı) çıkarmıştım.”

Fly’ın çalışma başlıklarına sokağa, yani hayata dair ne varsa giriyor. “Her şeyi duymaya ve görmeye çalışıyorum” deyip “Gösterdiğim şeyler hayatın içinden durumlar. Gözüme, kulağıma batan özellikle içinde insan olan konular ve durumlarla ilgileniyorum. Politika, gündemdeki olaylar, üretimsiz tüketim, beyaz ötesi, Tayyip’in kene sorunu, Irak sorunu, söyleyemediklerimiz vb… Bazen sadece müdahale etme, eylem. Alakasızlık anı.”

Fly, kafasına vurula vurula sokakla ilişkisinin önü kesilen 80 sonrası kuşaklardan ve yaşadığı yer de Türkiye! Dolayısıyla geceleri sokakta korku duyduğunu gizlemiyor ancak bir o kadar da haz ve mutluluk hissediyor: “Korku, panik, haz ve mutluluk. Bunların hepsini aynı anda yaşıyorum. Siz (şehir) uykuya dalar, sinekler ortaya çıkar. Eğer daha önceden belirlediğim bir mecra ise direkt hedefe yöneliyorum. Herhangi özel bir hazırlık olmuyor. Tabii bazen, kalıpların büyüklüğü nedeniyle kendimce geliştirdiğim kamuflaj çalışmalarım oluyor. Genelde malzemelerim yanımda gezerim. Bir ev partisine giderken bile. Sinek bu, her yerde. Sonuçlarına Türkiye’de katlanman gerek. Aslında bayağı riskli bir iş. Hele herkesin kraldan çok kralcı, polisten çok polis olduğu bir toplumda. B..ktan durumlarla karşılaştım. Ama şimdiye kadar bu konuda poliste bir kaydım yok. Yarabbi şükür.”

Fly’ın anlattıkları arasında en eğlenceli olanı ise dört duvar arasında kendi hazırladığı bir reklam çalışmasına geceleyin sokakta, kendisinin müdahale etmesiyle ilgili olanı: “Daha önce çalıştığım yerlerden birinde yaptığım reklam kampanyasının billboard’una müdahale etmiştim. Öyle zevkle yaptım ki. Bütün sinirimi çıkarmıştım.”

Fly bu aralar yeni üretimler peşinde. Bir yandan internet sitesini hazırlıyor bir yandan da çalışıyor, yazıyor, çiziyor, kafa yoruyor… Sineği yeni kılıflara hazırlıyor. Önümüzdeki dönemlerde İstanbulluların karşısına yepyeni işlerle çıkacak… Kim bilir belki de son derece sürpriz, çok tartışılacak, çok konuşulacak işlerle...