Sistem Entelektüelleşmeli

Türkiye ve dünyada vergi konusunda sayılı uzmanlardan sayılan Tunç, Türkiye’nin vergi sistemi ve denetimi konusunda ağlanacak halini anlatıyor...

Türkiye’deki vergi sisteminin eksiklikleri nelerdir?

Ülkemizde tarihsel olarak güçlü bir maliye, vergi bürokrasisinin olduğunu ve bu yapının Türkiye vergi sistemini yıllar içerisinde geliştirdiğini, iyileştirdiğini kabul etmek gerekir. Son yıllarda gördüğümüz gelir idaresinin reorganizasyon çalışmaları, e-vergi uygulamaları, gelişmiş ülkeler vergi uygulamalarına (transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye, kontrol edilen kurum kazancı gibi) geçilmesi bunun güzel örnekleri. Ancak hâlâ vergi sistemimizin çok önemli eksiklikleri olduğu açıktır.

Bunlardan en önemlisi bu alanda kanun hâkimiyetinin kurulamamasıdır. Vergi hukukunun evrensel ilkelerini karşılayan kanuni bir çerçeveye hiçbir zaman tam olarak sahip olamadığımız gibi buna layık bir idari uygulamaya ve mükellef değer tutum ve davranışlar sistemine de sahip olamadık.

Bu kendisini değişik şekillerde gösterebilmektedir: Vergi idaresinin yeterince etkin ve saygın olamaması, vergi vicdanının ve sorumluluğunun yurttaşlar ve vergi ödeyenler nezdinde yeterince olgunlaşmamış olması, vergi mükellefleri arasında adaletin sağlanamaması, vergi maliyeti veya riskinin yeterince öngörülebilir olamaması, vergi ödeyenin hukuki hak arama güvencesinin güvence altında olmaması gibi.

Hem dolaylı ve doğrudan vergi ödeyenler arasında hem de gelir üzerinden vergi ödeyenler arasında adalet duygusunu zedeleyecek dengesizlikler mevcuttur. Bunlar yasal çerçeveden kaynaklanabileceği gibi idari etkinliğin selektif kalma zaruretinden de kaynaklanabilmektedir.

Vergi adaletsizliğinin çözümü nedir?

Çözüm, eleştirinin içinde saklıdır. Siyasi çizgisi ne olursa olsun, bu alanda başarılı olmak, ülkenin potansiyelini hayata geçirmek isteyen bir yönetimin vergi konusunda vergicilerle sınırlı olmayan entelektüel varlığımızı harekete geçimesi ve bu alandaki vizyonumuzu yenileyip buna uygun düzenlemeleri süratle yapması ve tereddütsüz uygulaması gerekir.

Torba yasa sisteme neler kazandırdı?

Kazanımlar yönüyle bakıldığında;

Kamu tarafının en önemli kazanımı, kısa vadeli kaynak ihtiyacının karşılanması, ihtilafların son bulması ve geleceğe odaklanma imkânıdır. Mükellefler açısından ise ödenmeyen kamu alacaklarının son bulması, ihtilafların sona ermesi, matrah arttırımı ile geçmişe ilişkin inceleme ve vergi-ceza riskinin sonlanması, yasal kayıtlarla fiili durumun uyumlaştırılması ve beyaz bir sayfa açma imkânının olması en önemli kazanımdır.

Sistem açısından ise bir kazanım olduğunu düşünmüyorum.Türkiye’de şirketler üzerinde alınan vergideki eşitsizlikler nasıl önlenir?

Aslında sorunun cevabı, çok yıllı bütçe hazırlık sürecinin iki temel dayanağı olan orta vadeli program (OVP) ve orta vadeli mali planda (OVMP) verilmiştir: “Vergi mükellefleri, müteşebbis ve yatırımcıların vergilemede adalet, basitlik, istikrar, öngörülebilirlik taleplerinin karşılanması.”

Bu taleplerin karşılanabilmesi ise OECD’nin de desteklediği; vergi idaresi, mükellefler ve danışmanlar grubunun birbirini anlamaya, desteklemeye odaklanmış şekilde, uyum içerisinde çalışması ile mümkün olabilecektir. Elbette bu yeni yaklaşım, mükellef ve sektörel vergi sorunlarının çözümünü beraberinde getirecektir.

Ferruh Tunç

AÜ Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat ve Maliye Bölümü’nü bitirdi. 1982’de Maliye Bakanlığı’na maliye müfettişi olarak girdi. 1987’de Arthur Andersen şirketinin İstanbul bürosuna vergi müdürü olarak atandı. 1991’de şirketin Ankara bürosunu kurarak dört yıl boyunca yönetti. 1996-99 arası yabancı ortaklı bir Türk şirketinde finans ve idari işlerden sorumlu genel müdür yardımcısı oldu. 1999-2004 arasında profesyonel hizmetler sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin küresel ağı olan KPMG Türkiye’de vergi ortağı olarak görev aldı. 2004-2007 arası TMSF Başkan Yardımcılığı görevini yürüttü. 2007’de KPMG’ye vergi ortağı olarak geri döndü. 2009’da KPMG’nin yönetim kurulu başkanı ve kıdemli ortak seçildi. Uluslararası vergi uzmanlığının yanında edebiyat dünyasınca iki şiir kitabıyla da 2011’de Ceyhun Atuf Kansu ve Behçet Necatigil şiir ödülleriyle ödüllendirildi.