Kemaliye’ye Genç Bakış

Kültür ve doğa zengini yörelerimizden “Yukarı Fırat Havzası” bir başkadır. Özellikle “gözden ırak” kalmış özgün köy ve kasaba yerleşimleri, günümüzde de sürdürülen geleneksel yaşam değerleri, yalın ve zarif yöresel sivil mimarisi, doyumsuz mutfağı, Fırat’ın gizemiyle bütünleşen vadileri, sarp dağları ve yerel sanatın el emeği, göz nuru ürünleriyle eşsiz bir uygarlık ve çevre hazinesidir.

Bu zenginliğin yaşatılması için ÇEKÜL’ün yıllardır süren “kesintisiz” çabalarına son yıllarda anlamlı eklenmeler oluyor. Yoğunlaşan çalışmalar arasında Kemaliye Folklor ve Turizm Derneği (KEFTUD) çatısı altında, Dernek Başkanı Hacı Hüseyin Duru’nun önderliğinde oluşturulan “Kemaliye Uygarlıklarını Araştırma Platformu”nun (KUAP) girişimleri ses getiriyor.

Kemaliye ve köylerinde 2007’de bir araştırma çalışması yapan KUAP, gözlem ve değerlendirmelerini 8 Ocak 2008 tarihli bildirgesinde özetle şöyle açıklamıştı:

1. Kemaliye ve köylerimizde doğal ve tarihsel zenginliklerimizi korumak için bir aydınlanma seferberliği başlatılacaktır.

2. Kemaliye ve çevresinin milli park ve sit alanı olarak kabul edilmesi için girişimde bulunulacaktır.

3. Yukarı Fırat Havzası için sempozyum, konferans ve çalıştaylar düzenlenecektir.

4. Nenelerimizin sandıklarındaki değerlerin saptanması, korunması ve sergilenmesi için gereken düzenlemeler yapılacak ve kurumlar oluşturulacaktır.

Erzincan Üniversitesi'nde...

İşte bu hedeflere “bilimsel destek ve katkı” sağlamak üzere Erzincan Üniversitesi’nde, 2008’in Mayıs ayında “Yukarı Fırat Havzası Araştırma ve Uygulama Koordinatörlüğü” (YUFHAK) kuruldu.

Anadolu’daki üniversitelerin bulundukları yörelerle yeterince ilgilenmedikleri genel bir serzeniş konusuyken, bölge ile bilimin akademik buluşmalarına örnek oluşturan YUFHAK tüm kültür ve bilim kurumlarımıza özetle şu çağrıyı yaptı:

“Anadolu’nun bu çok özel ve birikimli bölgesinde tarihten gelen ve doğayla bütünleşen yaşanmışlık değerlerinin belgelenerek geleceğe aktarılması için Yukarı Fırat Havzası’nda başlattığımız bilimsel çalışmalara, her alandaki uzman kurum ve kuruluşların ilgi ve katılımını bekliyoruz...”

KUAP’ın ve YUFHAK’ın çabalarına ilk anlamlı katkı ise İTÜ Mimarlık Fakültesi’nin şehircilik bölümünden Prof.Dr. Mehmet Ocakçı ve Prof.Dr. Kaya Özgen yönetimindeki “tez öğrencileri”nden geldi. Çalışma grubu, 8-12 Ekim 2008 günlerinde havzanın kimlikli yerleşmesi Kemaliye’deydiler. Mimarlığın ve şehirciliğin hassasiyetleriyle Kemaliye’nin sorunlarını ve önceliklerini buluşturarak, ulaşımdan yapılaşmaya, sosyal yaşamdan turizme kadar temel alanlarda izlenebilecek planlama ve uygulama ilkelerini belirlediler.

İstanbul’un Fatih ilçesindeki ünlü Kıztaşı’nın (Markianos Sütunu-MS 455) komşusu “Erzincan Kültür Merkezi”nde 1 Mart’ta düzenlenen toplantıda da Kemaliye Kültür ve Kalkınma Vakfı’nın desteğiyle yaptıkları planlama çalışmalarını sundular.

Kimlikli yaşamın esenliği

İTÜ grubunun Kemaliye için önerileri de özetle şöyle:

Kent merkezinden geçen ve ağır taşıtların da kullandıkları şehirlerarası yol, yerleşimin dışına taşınmalıdır. Nehir kıyısına yakın eski yol yeniden düzenlenerek, tek yönlü bir ring oluşturulmalıdır.

Kentin yerleştiği dik yamaçlardan inen “dere”ler yeşil kuşaklar içinde korunmalı, güzergâhlarında rekreasyon kuşakları yaratılmalıdır.

Tescili olmayan karakterli evlerin de koruma kararları alınarak, eski kentsel doku tüm tarihi binalarıyla birlikte yaşatılmalıdır.

Çevreden okumaya gelen köy çocukları için yurt binası yapmak yerine, Kemaliye’deki yalnız yaşayan kadınların evlerini öğrencilere açmaları sağlanmalıdır.

Darende ve Arapgir gibi komşu yerleşimleri de içeren “havza ölçeğinde turizm turları”yla pansiyonculuk yaygınlaştırılmalıdır.

Yeni konut ihtiyacı için, dokuyu ve doğayı umursamayan kimliksiz ve çok katlı TOKİ siteleri yerine, kentte “boş” durumda olan 102 adet parselde, yöresel mimariyle uyumlu bir yapılaşma yeğlenmelidir.

Elektrik, telefon vb. altyapı sistemleri yeraltına alınmalı; kent merkezindeki benzin istasyonu da kent dışına çıkartılmalıdır.

Öğrencilerin bu önerileri, toplantıya katılan Kemaliyelilerden büyük alkış aldı. 29 Mart yerel seçimlerinin galibi olacak belediye başkanı, kendisine armağan edilen böylesi bir yol haritasıyla ülkenin en şanslı yerel yöneticisi olmayacak mı?