İstanbul'daki Paralel Gelişmeler

Türkiye’de arama konferansı metodolojisi tarihi çevre konusunda daha önce 6-8 Ekim 2004’de “TARİHİ İSTANBUL’UN YÖNETİMİ: Kentsel Yönetim Stratejileri ve eylem planı geliştirme uluslararası arama konferansı”nda kullanılmıştı. Bu konferansı UNESCO, İstanbul’un Dünya Mirası Listesi’nden çıkarılma uyarısından sonra T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile birlikte düzenlemişti. UNESCO'nun Özel Projeler Direktörü Minja Yang,’ın Radikal’de yayınlanan röportajında tespit ettiği üzere İstanbul Tarihi Yarımada 1985’de Dünya Mirası Listesi’ne girmesine rağmen, bir planlama stratejisi geliştirilmediği gibi, böylesi bir planlamayı yürütecek bir kurumsal taraf da oluşturulmamıştı(1). Aslında UNESCO’nun İstanbul’a 1 Şubat 2004 tarihine kadar UNESCO’nun İstanbul’u Dünya Mirası Kriterlerine uyması için verdiği süreden sonra Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi ICOMOS Türkiye Şubesi, Mimarlar Odası, ÇEKÜL, DHKD, İnsan Yerleşimleri Derneği, İKSV, İstanbul Politikalar Merkezi, Kültür Bilincini Geliştirme Vakfı 'İstanbul Kültür Mirasını İzleme Komitesi' kurdular. 3 Eylül 2003 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı’na da iletilen ve Tarihi Yarımada'nın korunmasına yönelik bir eylem planı oluşturulması için bir çağrı hazırladılar (2). UNESCO Dünya Miras Komitesi’nin 28 Haziran-7 Temmuz 2004 tarihleri arasında Çin'in Suzhuo kentinde gerçekleşen 28'inci dönem toplantısında, İstanbul'un korunmasına ilişkin ne tür çalışmalar yapıldığı Boğaz'da gerçekleşen tüp geçit çalışmaları, Zeyrek'teki Osmanlı Evleri ile metro ve raylı sistemin tarihi yarımadayı ne şekilde etkileyeceği konusunda bilgi verildi. Ancak, çalışmaları yeterli bulmayan UNESCO, Türkiye'den 6 ay içinde yeni bir ilerleme raporu daha istedi. Bu toplantının ardından UNESCO Özel Projeler Direktörü Minja Yang Ağustos’da İstanbul’a geldi. İstanbul Belediye Başkanı Kadir Topbaş kendisi ile görüşerek kentsel mirasın korunmasına yönelik çalışmalar yapacak bir “Kent İzleme Atölyesi” kurulması ile ilgili beyanat verdi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden verilen bilgiye göre, şehir plancısı, mimar, arkeolog, sanatçı, tarihçi, sivil toplum örgütleri ve üniversitelerin içinde yer alacağı bir atölyede, İstanbul'un kentsel dönüşüm planları ile arkeolojik haritası çıkarılarak, kültürel mirasa yönelik bir kalkınma gerçekleştirmenin amaçlandığı belirtiliyor. Bu kalkınma planının sadece turizm anlamında değil, sosyal bir program olacağı belirtiliyor(3). Kapalıçarşı Arama Konferansı’nı ise bu sürecin önemli bir parçası olarak görmek lazım. Şimdi, UNESCO’nun uyarıları ve yaklaşan UIA Mimarlık Kongresi gölgesinde Süleymaniye Projesi yeniden gündemde. Burada iki sivil toplum kuruluşu daha devreye giriyor: Ulusal Ahşap Birliği(UAB) ve Kültür Bilincini Geliştirme Vakfı(KBGV). Ulusal Ahşap Birliği hem “Tarihi İstanbul’un Yönetimi” konferansını organize etti, hem de Siemena Ev Aletleri sponsorluğunda Zeyrek’deki ahşap evleri restore etmeye başladı. Hürriyet’teki habere göre, kuruluş, başka sponsorlar bulurlarsa, Süleymaniye’deki binaları onarmaya başlayacak. Faruk Pekin başkanlığındaki KBGV ise “Ahşap Ustası Eğitim Projesi” geliştirdi. Avrupa Birliği’nin finanse ettiği bu proje İstanbul’daki ahşap mimari geleneğin sürekliliğini sağlamak açısından kritik bir nitelik taşıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ise istimlak ve kamulaştırma yollarıyla 3-4 yıl içinde 400 binanın restore edilmesi için bir bütçe ayırmayı düşünüyor. Aynı zamanda, tarihi yarımada için özel yasa çıkarılması için uğraşıyor. Eminönü Belediye Başkanı Dr. Nevzat Er ise bu bölgenin özel statü ile yönetilmesi gerekliliğini savunurken, ÇEKÜL başkanı Prof. Dr. Metin Sözen, yine Hürriyet’in haberine göre, benzer bir düşünceyi şu sözleriyle netleştiriyor: “İçinde mülki amirinin, belediye başkanının, ticaret ve sanayi odasının, diğer sivil toplum kuruluşlarının yer aldığı az sayıda sıkı bir ekibe özel yetki vereceksiniz. Tüm suriçini, mahalle mahalle planlayıp projelendirecek ve kısa bir zamanda koordineli bir şekilde harekete geçireceksiniz.” İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin projesini 19 Eylül 2004’de açılan “İstanbul Turizm Atölyesi” organize ediyor. Bu atölyenin basın bülteninden , İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Mimar Kadir Topbaş, İstanbul Vali Yardımcısı Cumhur Güven Taşbaşı'nın yanı sıra aralarında turizmci, eğitimci, gazeteci, yazar, sanatçı, işadamı, mimar, şehir plancısı, ekonomist, dernek ve vakıf yöneticilerinin bulunduğu İstanbul Turizmi Geliştirme Platformu'nun çalışmalarını koordine edecek, katılım sağlayacak, uygulama ve denetim işlevlerini üstlenecek bir birim olduğunu anlıyoruz. Bu oluşum Kadir Topbaş’ın beyan ettiği “Kent İzleme Atölyesi”nin turizm endeksli “yerel kalkınma” amacıyla benzerlikler taşıyor. Yine basın bülteninden atölyenin İstanbul’un kültür mirasını turizm ile birlikte düşünmek amaçlı olduğunu görüyoruz(4). “Kapalıçarşı Arama Konferansı”nı izleyen günlerde 20 Şubat 2005’de İstanbul Valisi Muammer Güler, Eminönü ve Fatih ilçelerini içine alan tarihî yarımadanın korunması için ağır tonajlı araçların girişlerine sınırlama getirileceğini açıkladı. Aynı toplantıda, 260 işyeri hakkında Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na aykırı işlem yaptıkları gerekçesiyle dava açıldığını dile getirdi(5). Bunun paralelinde Eminönü ilçesinde ilk olarak Ahmet Çetinsaya’nın başkanlığı döneminde alınan, imalathanelerin organize sanayi bölgelerine taşınmaları kararı, 10 yıllık bir sürecin ardından sonuçlanıyor. Eminönü’nde imalathane ve toptancı açmak için başvuranlara ruhsat verilmiyor ve mevcut ruhsatların da önümüzdeki yıla kadar iptali öngörülüyor. Uzatma kararları ise 31 Aralık 2004 tarihinde sona erdi. Eminönü Belediyesi'nin şimdiki yönetimi de ilçede bulunan 4 bin 834 imalathane ve toptancı esnafının organize sanayi bölgelerine taşınmasını istiyor(6). İlgili Linkler: 1. Selim Efe Erdem, "İstanbul Aşığı Japon”, Radikal, 26 Ağustos 2004. 2. “İstanbul'un Tarihi ve Kültürel Mirasını Korumaya Çağrı” Metni, Mimarlara Mektup, Ekim 2003, 3. Kent İzleme Atölyesi ile ilgili Haber 4. İstanbul Turizm Atölyesi Basın Bülteni 5. Bkz. Zaman Gazetesi ilgili haber 6. Ulaş Yıldız, “Eminönü’nde tarihe dönüş,” Radikal, 25.1.2005.