Işık ülkesinin güzel insanları

Bir asır önce Likya'da araştırma gezisine katılan Yüzbaşı Ernst Krickl'ın izlenimleri albüm oldu

MUSA SEYİRCİ Bilecik İl Kültür ve Turizm Müdürü

Dünün Likya'sı bugünün Teke Yarımadası'dır. Antalya'dan Fethiye'ye uzanan bir çizginin güneyinde kalan coğrafya, Teke Yarımadası diye adlandırılır. Trimililisi, Lukkalısı, Likyalısı, Tekelisi bu ışık ülkesinde hep üretmişler, yaratmışlardır... Bilgiyi, güzeli aramışlardır... Tarih, kültür, sanat, birbirine karışmıştır. Toroslar'ın ve Akdeniz'in renkliliği bölge insanının giysisine, düşüncesine, sanatına yansımıştır.

İşte bu güzelim Likya coğrafyasını 19. yüzyılda -bilimsel inceleme yapmak veya yağmalamak amacıyla- çok sayıda bilgin, asker, gezgin ziyaret etmiştir.

Bunlardan birisi de Avusturyalı Prof. Otto Benndorf'tur. Adı geçen bilim insanı 1881 ve 1882 yıllarında Batı Anadolu ve Batı Akdeniz Bölgesi'nde iki inceleme gezisi gerçekleştirmiştir. Ardından da 1892 yılında Likya bölgesi antik kentleri üzerine hazırlayacağı bir kitaba malzeme derlemek üzere Karya ve Likya'ya üçüncü bir araştırma gezisi düzenlemiştir. Bu araştırma gezisine filolog olarak Ernst Kalinka ve Eduard Hula 'yı seçmiştir. Onların yanı sıra araştırmalar sırasında plan yapmak, harita çıkarmak ve fotoğraf çekmek üzere ordudan da uzman bir kişi istemiştir. Viyana'daki askeri komite de kendisine istihkâm yüzbaşısı Ernst Krickl 'ı görevlendirmiştir. İnceleme gezisi bitip de ülkesine döndükten sonra Yüzbaşı Ernst Krickl gezi sırasında tuttuğu günlük notlarla çektiği fotoğrafları birleştirerek Trieste'den Atina'ya uzanan yolculuğu tarih sırasına göre üç albüm haline getirerek belgeselleştirmiştir. Albümlerde 238 özgün resim bulunmaktadır.

H ARİKA ÇOCUKLAR...

Çoktandır sözünü ettiği bu albümlere ulaşan sevgili dostum arkeolog Nezih Başgelen , iki seçkin bilim insanı Prof. Dr. Hansgerd Hellen Kemper ve Prof. Dr. Bülent İplikçioğlu 'nun katkılarıyla ve Doç Dr. Vedat Çelgin'in bilimsel danışmanlığıyla bu resimleri ve notları kitaplaştırmıştır. Oldukça özenli ve kaliteli basılan bu yapının parasal giderlerini -son yıllarda büyük kültür projelerinin gerçekleştirilmesini sağlayan- Suna-İnan Kıraç çifti karşılamıştır.

Likya Günlüğü 'nün içerisinde Atina, Milas, İzmir gibi yerlerden çekilen fotoğrafların yanı sıra, Fethiye'den Antalya'ya uzanan Likya coğrafyasını belgeselleştiren çok sayıda resim bulunmaktadır. Bugün açık hava müzesi görünümündeki Kaya köyünden, Fethiye'den, Ksantos Vadisi'ndeki antik kentlerden çekilmiş fotoğraflar ve fotoğraflarla ilgili bilgi notları vardır.

Çoğu Batılının küçümsediği Teke insanı ve Yörükler için Yüzbaşı Krickl notlarında şöyle diyor: ''Verimli Ksantos Vadisi'ndeki yürüyüş sırasında rastladığımız tek tük Yörük çadırları bize burada insanların yaşadığını anımsatıyor. Bu göçebeler sakin bir yaşam sürüyorlar. Genellikle sütlerinden lezzetli yoğurtlar yaptıkları büyük koyun ve keçi sürüleri var. Keçi kılından ve koyun yününden giysilik kumaş ve halı dokuyorlar. Çadırın önünde ilkel bir dokuma tezgâhı duruyor. İnsanları güler yüzlü ve sıcakkanlı, örneğin yerleşik halk gibi sırnaşık değil. Harika çocuklar, nefis yoğurtla dolu kâseleri yabancılara ikram ediyor.''