‘Demokratik Denetim’ Denetleniyor

Cumhurbaşkanlığı Devlet Denetleme Kurulu (DDK), aralarında Türk Mimar ve Mühendis Odaları Birliği’nin (TMMOB) de bulunduğu “meslek odaları”nı denetlenmeye başladı. Bu uygulama, ülkemizdeki kamu yararı ve ulusal çıkarların korunmasını öngören “demokratik uzmanlık denetimi”nin de denetlenmesi anlamına geliyor.

Cumhurbaşkanı Gül’ün 14 Şubat 2008’deki talimatıyla başlatılan denetlemenin amacı ise Cumhurbaşkanlığı Basın Merkezi’nce şöyle açıklandı: “Meslek kuruluşlarının etkin ve verimli şekilde hizmet yürütmelerinin sağlanması...” (Cumhuriyet-22 Temmuz 2008)

Sadece bu “gerekçe”ye göre yapılacak bir denetlemede, DDK raporu ancak şöyle olabilir: “Merkezi ve yerel yönetimlerin hukuka, toplum yararına ve bilime aykırı uygulamalarına karşı kamu kurumu niteliğindeki meslek odalarının uyarıları dikkate alınmamakta; bundan ülke ve ulus zarar görmektedir. Bu nedenle odaların etkinlikleri arttırılmalı, önerilerinin gözetilmesi sağlanmalıdır...”

Ne var ki Cumhurbaşkanı’nın “Odaları da denetleyin” talimatındaki asıl nedenin pek de bu olmadığı anlaşılıyor.

Çünkü Abdullah Gül, meslek odalarının gerçekten “daha etkin” olmalarını isteseydi, örneğin imar, çevre, orman, tarım, turizm vb. alanlardaki yeni yasaları onaylamadan önce, aynı meslek odalarının itirazlarını da dinler, hatta onlara danışarak kararını verebilirdi.

Anayasal görevler

Meslek odaları ile DDK’nin görevleri, anayasanın “aynı bölüm”ünde, yani “yürütme”yle ilgili maddelerinde tanımlanır. 108. mad’ye göre Cumhurbaşkanlığı’nca istenilen araştırmaları yapmakla görevli DDK’nin temel amacı “idarenin hukuka uygunluğunun sağlanması”... Nitekim bu nedenle yakın geçmişe kadar genelde hep “usulsüz ve hukuka aykırı”lıkları yönünde yaygın “duyum”lar ya da “şüphe”ler olan kamusal faaliyetler denetlenmiştir.

Meslek odalarının sorumluluklarını tanımlayan 135. maddede de “kamu yararı”nın gözetilmesi temel ilke olduğu gibi, mesleki uygulamaların “genel menfaatlara uygun gelişmesini sağlamak” görevi açıkça yer almaktadır. Buna dayalı düzenlenen TMMOB ve diğer meslek kuruluşlarına ait yasalarda da kamusal hizmetlerin mesleki ilkelere ve ulusal çıkarlara uygun olmasını hedefleyen yükümlülükler ayrıca belirlenmiştir.

İşte böylesine “benzer amaçlar”la faaliyet gösteren iki kurumdan DDK’nin meslek odalarını da denetlemesi “görev”leri arasında olsa bile, bugüne kadar görülmemiş bir “hassasiyet” olarak dikkat çekiyor. Denebilir ki Cumhurbaşkanlığı makamı, aslında “danışman kurum”lar olarak değerlendirip yakın işbirliği içinde olması gereken meslek odalarını cumhuriyet tarihinde ilk kez sanki “şaibeli faaliyetleri” varmışçasına DDK’ye havale ediyor.

Odaların uyarıları

DDK’nin meslek odalarını da denetlemeye başladığı şu günlerde, TMMOB ve odalar yine önemli konulardaki bilimsel uyarılarını sürdürüyorlar... Örneğin, Makina Mühendisleri Odası’nca çok sayıda uzmanın katılımıyla ve ayrıntılı çalışmalarla hazırlanarak açıklanan “Ulaşımda Demiryolu Gerçeği” raporunda, 2004’te Pamukova’da meydana gelen “hızlı tren (!) kazası”nın gerçek nedeni özetle şöyle yer alıyor; “Yaşanan facia ‘imaj’ uğruna yaşanan bir katliamdır...”

Aynı rapora göre, son yıllardaki “demiryolu yapımı, yolcu ve yük taşımacılığı ve çalışan sayısında Türkiye 1923-1950 döneminin çok gerisine düştü. Demiryolları bilinçli olarak geriletildi. Yarım asırdır neredeyse yeni ray bile döşenmiyor...”

Demek ki Pamukova faciası, demiryollarına “sözde” önem verildiğine yönelik bir siyasal gösterinin ürünü. DDK’nin sözgelimi bu “aymazlığı”da irdelemesi ve hatta Makina Mühendisleri Odası’nın birikimlerinden de yararlanması gerekmiyor mu?

Yine şu son günlere ait TMMOB gündemindeki konulardan biri de Merkez Bankası’nın İstanbul’a taşınması için hazırlanan imar planlarındaki şehircilik ilkelerine ve hukuka aykırı düzenlemeler...

İstanbul’un Anadolu yakasındaki konut gelişme bölgelerinden olan Ataşehir’de, Merkez Bankası’yla birlikte “Başkent’imizi terk edecek” diğer kamu finans kurumları için hazırlanan yeni plan, aynı yerde yüksek iş gökdelenleriyle aşırı yoğun yapılaşma öngörüyor. Mimarlar Odası ise kentin genel planlarında konut bölgesi olan bir yerde böylesine bir imar değişikliğinin “uygunsuz”luğunu yargıya götürdü.

Şimdi yine DDK’nin, örneğin bu gibi “usulsüz” ve “bilim dışı” imar değişiklikleriyle kentlerin daha da yaşanmaz hale gelmesine neden olan kamu kurumlarını da denetlemesi, bunu yaparken de Mimarlar Odası, Şehir Plancıları Odası, İnşaat Mühendisleri Odası gibi “kamu yararını gözeten uzman meslek kuruluşlarıyla” dayanışma içinde çalışması gerekmiyor mu?

Sözün kısası, Cumhurbaşkanlığı en güvenilir danışmanlarını DDK’ye havale etti. DDK de asıl incelemesi gereken konuların “bilirkişileri”ni denetlemek gibi “garip” bir görevle baş başa.