Çevre Bilinci ve Katı Atıklarımız

Çevre ve insan için geri kazanım ya da yeniden değerlendirme, gömme, yakma, yerleşim yerlerinden uzaklaştırma yöntemleriyle her gün ürettiğimiz binlerce ton katı atık, sözüm ona insan sağlığına, çevreye, doğaya zarar vermeden bertaraf edilmeye, yok edilmeye çalışılıyor. İnsanların kararıyla bir nesne atık olmakta; yani dünkü çöplerimiz bugünkü anlatımıyla atıklarımız. Bale Sözleşmesi’ne göre atık; “evrensel hukuk hükümlerine göre elden çıkarılan ya da elden çıkarılması arzu edilen ya da elden çıkarılması zorunlu olan nesne ya da madde” şeklinde tanımlanmaktadır. Elden çıkarmak ve nesneden kurtulmak ifadelerinin tanımlamada zorluğa neden olmasının sebebi atığın göreceli bir kavram olmasından kaynaklanmaktadır.

Atık kişiye, zamana, kültüre göre değişir. Burada meselenin insanlık tarihi kadar eski olduğunu bilmek gerekir; özellikle tek tanrılı dinlerin “tüm evrenin insan soyunun yararlanması için oluşturulduğu” inancı doğal kaynakların bilinçsizce kullanılmasına, talan edilmesine, tahrip edilmesine maalesef destek olmuştur, neden olmuştur, gerekçe oluşturmuştur. Daha sonraları, sanayi devrimi ve sonrasında bilimde ve teknolojideki gelişmeler, plansız ve kontrolsüz nüfus artışı ile birlikte hammadde ve enerjiye daha fazla ihtiyaç duyulması ve özellikle son 50 yılda uygulanan neoliberal politikalar ve doğal kaynakların acımasızca talan edilerek kullanılması ve yok edilmesi yerkürede ve atmosferde olağanüstü olumsuzluklara, doğal felaketlere, iklim değişikliklerine yol açmıştır.

***

Görüldüğü gibi ve yaşadığımız üzere yaşamın her alanında olumsuz etkisini hissettiren çevre sorunları ve doğal felaketler ancak ve ancak bilimin yol göstericiliği ile çözümlenebilecektir. Yani ilimsiz yolun sonu karanlık gözükmektedir. Şayet bu evrende kalıcı olmak istiyorsak, doğayla uyum içinde doğa yasalarına saygılı davranarak, doğayla dost kalarak yaşamak zorundayız. Aksi takdirde, bu evrende yaşadığımız kadar yaşayacağımızın da garantisi maalesef gözükmemektedir.

Ülkemizde ortalama günlük kişi başı 1.38 kg. katı atık üretilmektedir, yani yılda kişi başı ortalama 500 kg. atık ortaya çıkmaktadır. Bu da ortalama yılda 36 milyon ton katı atık üretildiğini göstermektedir. Bunun da yaklaşık 20 milyon tonunun evsel atık olduğu tahmin edilmektedir. Bir ürünü almadan önce gerçekten ihtiyacımız olup olmadığını düşünmek ya da ürünü kullandıktan sonra farklı amaçlarla da olsa tekrar tekrar kullanmak çöp miktarının hem azalmasını hem de o ürünü üretmek için tüketilen kaynakların azaltılmasını, belki de yok edilmesini sağlayacaktır.

***

Avrupa Birliği ülkelerinde her vatandaş yılda ortalama 3.8 ton katı atık üretmekte. Toplam katı atık üretimi ise dudak uçuklatacak miktarda tam 1.8 milyar ton. Görüldüğü gibi sorun devasa büyüklükte önemlidir ve Avrupa Birliği için hayatiyet arz etmektedir.

Tam da bu noktada, ülkemizdeki katı atık üretimi ile Avrupa’daki katı atık üretimini karşılaştırdığımızda ülkemizin bu konuda yolun başında olduğu ve şanslı olduğu bariz bir şekilde gözükmektedir. Bu avantajı sürdürülebilir bir duruma dönüştürmek zorundayız. Çünkü her geçen gün, kentleşme ve sanayileşme oranımız hızla artmaktadır. Bunun için de özellikle kent yönetimlerinin ve sanayi çevre yönetim sistemlerinin AB’nin altıncı çevresel eylem programından yararlanarak, hatta daha ötesinde modern, çağdaş projeleri hayata geçirerek ve uygulayarak 2050’li, 2100’lü yıllara ilişkin atık yönetim planları yapmaya da mecburuz. Özellikle dört mevsimi yaşadığımız cennet Anadolu coğrafyasına ve insanımıza sürdürülebilir yaşam hakkı için bu gereklidir.

Sadık Çelik / Keyveni Catering Yönetim Kurulu Başkanı