Adem'le Havva Yasak Elmayı Burada mı Yedi?

'Arkeoloji dünyasının kalbinin attığı yer' olarak adlandırılan Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, sanat tarihçilerini hayrete düşürüyor. İngiliz Daily Mail gazetesinin kazı çalışmalarını sürdüren arkeologların, Göbeklitepe'de ortaya çıkacak bilgilere "dünya medeniyetinin doğumuna dair bildiğimiz tüm gerçekleri sarsacak bir arkeoloji depremi," gözüyle baktığını yazması, bölgeyi dünyanın gündemine getirdi.

Göbeklitepe'nin dünya medeniyetinin doğumuna dair tüm bilgileri sarsacak arkeolojik depremi yaratacağına inanılıyor. Bölgeyi keşfeden Alman arkeolog Klaus Schmidt'in, Göbeklitepe'nin Mezopotamya'daki ilk şehirlerden beş bin 500 yıl, İngiltere'deki ünlü Stonehedge anıtından da yedi bin yıl daha yaşlı olduğunu belirtmesi bu ortak görüşü destekliyor.

Dünyanın en eski tapınağı

Şanlıurfa İl Kültür ve Turizm Müdürü Selami Yıldız, 12 yıldır yapılan kazılar sonucunda Göbeklitepe'nin 11 bin 500 yıl öncesine ait dünyanın en eski tapınağı olduğunun ortaya çıktığını belirtiyor. Bu gerçeğin arkeoloji tarihini değiştirdiğini vurgulayarak kazının hikâyesini şöyle anlatıyor:

"1986'da bir çifti, sabanla çift sürürken 75 cm büyüklüğünde heykel bulup Urfa Müzesi'ne teslim ediyor. Bu heykel, Schmidt'in dikkatini çekiyor. Heykelden kopardığı ve heykelin bulunduğu alandan topladığı taş parçasını Almanya'ya gönderip karbon testi yaptırıyor. Test sonucu günümüzden 11 bin 500 bin öncesine yani neolotik döneme ait olduğunu ortaya koyuyor. Kazılar o gün bugündür Schmidt'in başkanlığında, her sene 30 civarında heyetle sürüyor."

Yıldız, "Daha önce insanoğluna ait ilk tapınağın Malta adasında beş bin yıl öncesine ait bir tapınak olduğu sanıldı. Göbeklitepe'de ortaya çıkan bulgular ve mimari öğeler, arkeoloji tarihinin yeniden yazılmasına vesile oldu. Tarihi yazan bir şehir olarak, Urfa'yı tarihte değil tarihi Urfa'da arayın," diyor.

Sadece yüzde biri kazıldı

Göbeklitepe'nin 11 yılda sadece yüzde birlik bölümünün kazıldığını, kazıların artırılması gerektiğini söyleyen Yıldız, şöyle devam ediyor: "Her yıl sadece bir ay kazı yapıyorlar. Urfa sıcak bir kent olduğu için kazılar 10 ay boyunca sürdürülebilir. Kazılar ve ekip sayısı genişletilip, burası bir an önce turizme kazandırılmalı. Kentimiz, sahip olduğu bu değerlerle uyuyan bir devdir ve uykudan uyandırılması lazım. Harran'ı hilal şeklinde çevreleyen Göbeklitepe ile çağdaş olan altı yerleşim bölgesi Türk ve Alman arkeologlar tarafından tespit edildi. Bunlar Karahantepe, Sefertepe, Hamzamtepe, Gürcütepe ve Tülidris tepesi. Buralarda da arkelojik kazı yapılması bekleniyor. Şanlıurfa Müzesi, 74 bin eser sayısı ile Türkiye'nin beşinci müzesi konumunda. Ancak müze yetersiz."

Plastik sanatların başlangıç yeri

Göbeklitepe'nin dünya üzerinde mimarlik tarihi ve plastik sanatların da başlangıç yeri olduğunu kaydeden Yıldız, "İnsanoğlu daha önce avcı toplum halinde yaşıyordu. Neolitik dönemde ise yerleşik hayata geçtiler. Tapınaklar, evler, şehirler oluşturdular. Etrafında gördüğü öğeleri, bunlarla ilgili görsel düşüncelerini önce taşa kazıdı. Plastik sanatların taşa kazınmasının ilk örneği Göbeklitepe'dir. Kazılarda ortaya çıkan buğday taneleri var. İlk buğdayın ve 16 çeşidin Urfa ve Harran ovasında yapıldığı ortaya çıktı" bilgisini veriyor.

[Sayfa]

Arkeoloji tarihinde bir devrim

Sanat Tarihi Uzmanı Sait Rızvanoğlu da, dünyanın en eski tapınağı oluşu nedeniyle arkeolojik açıdan çok önemli olduğunu, ancak daha dikkat çekici bir noktanın bulunduğuna işaret ediyor: "Burasının arkeoloji dünyasına bomba gibi düşmesinin daha önemli bir nedeni var. Neololitik dönemde insanlar yerleşik hayata geçmeye çalışıyordu. Arkeologlar bugüne kadar insanoğlunun yerleşik hayata geçmesindeki en önemli faktörün korunma ve açlık güdüsü olduğunu söylüyordu. Fakat Göbeklitepe'de bu anlayış yıkıldı. İnsanların ilk yerleşik hayata geçtiği dönemde dinsel bir tapınak yapılıyor. Bu durum, sadece açlık ve korunma içgüdüsüyle değil, dinsel ihtiyaçlar dolayısıyla da yerleşik hayata geçildiğini gösterdi. Genel tabu yıkıldığı için bu bilgi devrim sayılır.

UNESCO için başvurulacak

Urfa'nın dinler tarihinin başladığı yer olduğunu, bunun Göbeklitepe'yle de kanıtlandığına değinen Harran Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Başkanı Doç. Dr. Cihat Kürkçüoğlu, bunun önemini şöyle anlatıyor: "UNESCO'nun dünya kültür mirası listesine girecek bir yer. Kazılar devam ediyor ve 20-30 yıl daha süreceği tahmin ediliyor. Kazıların yarıdan fazlasının tamamlanması ve çevre düzenlemesinin yapılması halinde UNESCO'ya başvurulacak. O listeye girdikten sonra Urfa'nın ekonomik kaderi değişecek, turistler akın akın gelecek.

Göbeklitepe'nin yeniden gündeme gelmesi Urfalılar'ı sabırsızlandırdı. Kazıların bir an önce bitirilmesini istiyorlar." YASAK ELMA BURADA MI YENDİ? Neolitik devir insanlarının daha gelişmiş olduğunu ortaya çıkaran kazılarda bugüne kadar toplam 45 parça bulundu. Kazılarda ortaya atılan en çarpıcı iddia, söylenceye göre Adem ve Havva'nın yasak elmayı yediği 'Cennet Bahçesi'nin Göbeklitepe'de olabileceği! Schmidt, İncil'de geçen Cennet Bahçesi'nin burası olabileceğini düşünüyor ve "Göbeklitepe cennetten bir tapınak!" diyor. Doç. Dr.
Kürkçüoğlu bu iddiaya açıklık getiriyor: "Yazılı kaynaklarda, Adem ve Havva'nın hayatının bir evresinde burada yerleşik hayat sürdüğü bulunuyor. Göbeklitepe'nin yanındaki ovaya Edene denmesi rastlantı olamaz. Edene'nin adının Adem'in kovulduğu Adn Cenneti'nden geldiği düşünülüyor."

Hayvan kabartmaları

Arkeologlar, boğa, tilki, yaban domuzu, yılan, turna, yaban ördeği, ceylan, yaban eşeği kabartmalı tapınakları ve sırlarıyla Göbeklitepe'yi yazı ve çanak-çömlekçilik öncesi tarihi aydınlatacak en önemli kaynak olarak görüyor. Bu kadar çeşitli hayvan kabartmasının başka hiçbir yerinde olmadığı belirtiliyor.

Schmidt: Bu yıl kazı hedefimiz yüzde 10

Göbeklitepe kazı başkanı Alman Arkeolog Doç. Dr. Klaus Schmidt, "Bilindiği gibi Göbeklitepe kazılarına 1995 yılında başlandı. 14 yıldan beri her yıl Eylül-Ekim aylarında iki ay süreyle kazı yapıyorduk, Geçtiğimiz yıl üç buçuk ay çalıştık. Bu yıl ise iki dönem halinde olacak. İlk dönem iki ay Nisan-Mayıs aylarında ve ikinci dönem de Eylül-Ekim aylarında iki ay kazı çalışması yapılacak. Bu yıl daha yeni başlamamıza rağmen yeni açmalar bulduk. Daha öncekiler 25-30 metre çapındaydı. Yeni bulduklarımız çok daha küçük çapta. Hatta çıkan T şeklindeki dikili taşlar da küçük. Yeni bulduğumuz T şeklindeki taş bir metre boyunda, yan yatmış ve kırılmış. Taş üzerinde de insan ve hayvan figürleri var. 2009 yılı kazılarında yeni açacağımız açmalarla belki kazı yapılması gereken alanın yüzde 10'unu gerçekleştirmiş olacağız."