"500 Milyar Dolar İhracat Hedefi Gerçekçi Değil"

Türkiye’nin dünyanın 17. büyük ekonomisi olmasına rağmen küresel marka sayısının ‘sıfır’ olduğuna dikkati çekilen raporda yer alan çarpıcı tespitler özetle şöyle sıralanıyor:

2023 hedeflerine ulaşmak mümkün görünmüyor

İyi işleyen bir fikri mülkiyet sistemi kuramayan Türkiye’nin 2023 hedeflerine ulaşması mümkün görünmüyor. Katma değeri yüksek ve yenilikçi ürünler geliştirerek dünya pazarlarında rekabet etmediği sürece Türkiye’nin 500 milyar dolarlık ihracat hedefi gerçekçi değil. İyi işleyen bir fikri mülkiyet sistemine sahip olmayan bir ülke ise, yenilikçi bir ekonomiye sahip olamaz. İyi bir fikri mülkiyet iklimi olmayan bir ülkede, yenilikçi faaliyetlere yoğunlaşılması da beklenemez. Türkiye’de yaklaşık 60 bin ihracatçı firma var; 50 bin firma, tescilsiz markayla ihracat yapıyor.

Dr. Cahit Sulukİlk 100 markamız yarım 'elma' etmiyor!

Bugün ulusal, bölgesel ve uluslararası pazarlarda en çok ticareti yapılan ürünler arasında fikri ürünler de var. Bu nedenle WIPO, fikri mülkiyet haklarını, ticaretin motor yağına benzetiyor. Artık müzik, sinema, edebiyat ve bilgisayar programları birer endüstri kolu haline geldi. Büyük markaların ekonomik değerleri ise bazı ülkelerin milli gelirlerinden daha fazla.

2013 verilerine göre, Apple’ın marka değeri 87,3 milyar dolar. Ardından sırasıyla 58,8 milyar dolar ile Samsung, 52,1 milyar dolar ile Google, 45,5 milyar dolar ile Microsoft ve 42,3 milyar dolar ile Wallmart geliyor. Dikkat edilirse Wallmart hariç, listedekilerin tamamı teknoloji firması. ABD dışında ilk beşte sadece Güney Koreli Samsung yer alıyor. Samsung, bir önceki yıla oranla müthiş bir çıkış yaparak 6. sıradan 2. sıraya yükselerek Apple’ın gerçek rakibi olduğunu kanıtladı.

Buna karşılık 2012 yılı raporuna göre, ilk 100 Türk markasının toplam değeri ise 27 milyar dolar. Değeri 1 milyar doları geçen marka sayımız sadece 10 adet. Demek ki, ilk 100 markamız ‘yarım elma (Apple)’ etmiyor.

'Abdi Nusret ve Şürekası' yok, ama 'Nestle' yaşıyor

Dünya markası çıkarmak süreklilik esasına dayanır. Bu bağlamda Osmanlı döneminde tescili yapılan 'Abdi Nusret ve Şürekâsı', 'Bafra Sigarası', 'Nadir' ve 'Sulh Kızı' gibi markalardan hiçbirisi bugün yaşamıyor. Buna karşılık yine ülkemizde Osmanlı döneminde tescil ettirilen 'Singer', 'Mercedes', 'Nestle', 'Salamander' gibi yabancı markalar, bugün çok güçlü bir şekilde hayatını ülkemizde ve dünya çapında sürdürüyor.

Ülkemizde konuya ilişkin politikalar, büyük ölçüde AB ve ABD’nin talepleri doğrultusunda belirlenmekte ve hayata geçirilmekte. Türkiye adına süreçlerde yer alanlar, ülke adına pozisyon almak yerine, muhataplarının taleplerini dinlemek suretiyle bunları olduğu gibi hayata geçirme eğiliminde.”

Yaşayan patent sayımız 7 bin 400; Yunanistan'da 32 bin

OECD'nin 2009 yılı raporuna göre Türkiye'de yaşayan patent sayısı 7 bin 400. Yunanistan'da ise bu sayı 32 bin. Bu rakamlar Türkiye’nin teknoloji transferinde ne kadar zayıf olduğunu gösteriyor. WIPO'nun (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı) 2008 yılı verilerine göre, yerli patent başvuru ve tescil sayılarının, kendi ülkelerinde yabancıya oranla en az olduğu (yüzde 8’in altında) dünyadaki dört ülke Ermenistan, Azerbaycan, Romanya ve Türkiye!

Patentlerin çoğu Arçelik, Bosch ve Vestel'in

Türkiye’de 2010 yılında yerli firmalarca alınan incelemeli patent sayısı sadece 171 adet. Bu 171 adet patentin yüzde kaçının ticarileştiği ve kaçının kritik ürüne dönüştüğü bilinmiyor. Kritik buluşlarımız yok! Ayrıca 171 sayısının çok büyük bir kısmı Arçelik, Bosch, Vestel ve Ford firmalarına ait. Kalan 30-40 adet patenti ise 76 milyon kişi üretiyor! Sadece Arçelik firması 2010 yılında 55, 2011 yılında ise 43 adet patent aldı. Yerli firmalarımız 2011 yılında 212 ve 2012 yılında da 266 adet incelemeli patent aldı. Bu dengesizlik, Türkiye’nin geleceği bakımından sağlıklı değil.

Bu sayılara karşılık IBM şirketi 2010 yılında, tek başına ABD’de 5.896 adet, 2011 yılında ise 6.180 adet patent aldı. Samsung 4.894, Canon 2.821 adet patentle ABD’de ilk üç sırayı paylaşıyor. ABD firmaları Amerikan Patent Ofisi’nden 2010 yılında 107 bin patent aldı.

En değerli 10 Türk markası (2010 verilerine göre)

Türk Telekom: 2.019 milyar dolar
THY: 1.680 milyar dolar
Akbank: 1.582 milyar dolar      
İş Bankası: 1.569 milyar dolar
Turkcell: 1.539 milyar dolar
Efes: 1.509 milyar dolar
Garanti Bankası: 1.434 milyar dolar
Arçelik: 1.286 milyar dolar
Yapı Kredi Bankası: 1.138 milyar dolar  
Petrol Ofisi: 1.062 milyar dolar

Dünyanın en değerli markaları (2010 verilerine göre)

Apple: 70 milyar dolar
Google: 47 milyar dolar
Microsoft: 45 milyar dolar
IBM: 39 milyar dolar