300 Yıllık İshak Ağa Çeşmesi’ne Ne Oldu?

İstanbul Gümrük Emini İshak Ağa’nın 300 yıllık mirası, Yalıköy’de ‘restorasyon’ adı altında yok edildi. İlçedeki üç büyük İshak Ağa çeşmesinden biri olan eserin özgün silindir gövdesi ve tarihi kitabesi silindi; yerine hiçbir estetik değeri olmayan dikdörtgen bir mermer kütlesi konduruldu.

Karar’dan Saliha Sultan’ın haberine göre; Osmanlı döneminde İstanbul Gümrük Emini olarak görev yapan İshak Ağa’nın Beykoz’daki üç büyük mirasından biri yok edildi. İshak Ağa’nın mirası; Beykoz Meydanı’ndaki meşhur Onçeşmeler, Ortaçeşme’deki anıtsal yapı ve Yalıköy Serbostan Mustafa Ağa Camii önündeki çeşmeydi. Ancak bu tarihi üçlü set, Yalıköy’deki akılalmaz bir müdahale ile bozuldu.

Diğer iki çeşmeden farklı olarak Yalıköy’deki eser, bir ‘sütun çeşme’ formundaydı. Kültür envanterinde ve Su Vakfı kayıtlarında; silindir biçiminde bir gövdeye sahip olduğu, üzerinde gül motifi ve üç satırlık kitabesi bulunduğu açıkça belirtilen 1741 tarihli yapı, Beykoz’un en karakteristik sivil mimari örneklerinden biriydi. Sosyal medyada infial yaratan görüntülerde, bu silindir yapının tamamen yıkıldığı, yerine ise hiçbir tarihsel derinliği olmayan dikdörtgen bir mermer kütlesinin kondurulduğu görüldü.

Üzerinde “Sâhibu’l-hayrât ve’l-hasenât Es-Seyyid İshak Ağa Voyvada-i Galata” yazılı olan tarihi kitabenin akıbeti ise meçhul. Restorasyonun temel kuralı olan ‘özgün malzemeyi koruma’ ilkesinin hiçe sayıldığı bu işlem; Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki bir caminin önünde, koruma kurullarının gözü önünde bu nadide eserin nasıl yok edilebildiği sorusunu gündeme getirdi. Gümrük Emini emanetinin, ruhsuz bir mermer yığınına dönüştürülmesi ‘ihya’ değil, açık bir ‘imha’ olarak nitelendirildi.

Vakıflar Genel Müdürlüğü'nden açıklama geldi
Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, Beykoz’daki İshak Ağa Çeşmesi’ne ilişkin haberlerde, eksik ve hatalı bilgiler nedeniyle genel müdürlüğün sorumluluğuna dair hatalı bir değerlendirme ortaya çıktığı bildirildi. Açıklamada, "Söz konusu çeşmenin, Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki bir caminin önünde bulunmasından hareketle yapılan yorumlar, uygulamaya ilişkin sorumluluğun kurumumuzla ilişkilendirilmesine yol açmıştır. İshak Ağa Çeşmesi’ne yönelik restorasyon uygulaması, Genel Müdürlüğümüz tarafından gerçekleştirilmemiş olup İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılmıştır. Kamuoyunun doğru ve sağlıklı bilgiye doğrudan Genel Müdürlüğümüzün resmi kanallarından ulaşabileceğini önemle hatırlatıyor; İshak Ağa Çeşmesi’nin mevcut durumuna ilişkin hususlarda sorumlu idare olan İstanbul Büyükşehir Belediyesi nezdinde gerekli girişimlerin tarafımızca ayrıca yapılacağını kamuoyuna saygıyla bildiriyoruz." ifadeleri kullanıldı.

İBB Miras'tan çeşme kurtarıldı açıklaması
İBB Miras’tan konuyla ilgili yapılan açıklamada ise İshak Ağa Çeşmesi’ne yapılan izinsiz müdahalenin tespit edildiği, tutanak tutulduğu ve eserin kurtarılarak koruma altına alındığı belirtildi. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

“Yalıköy’deki tescilli İshak Ağa Çeşmesi’ne yapılan izinsiz müdahale, rutin izleme sırasında 3 ay önce İBB Miras ekiplerimiz tarafından yerinde tespit edildi. Aynı gün Tutanak tutuldu, yerinden sökülmüş eser kurtarıldı ve özgün hali İBB Miras koruması altına alındı. İBB Miras, sorumlular ve vakıa hakkında bilgileri tüm ilgili kurumlara ve kurullara hemen durumu bildirip süreci takip etti. 3 ay önce meydana gelen ve İBB Miras’ın hemen o günlerde müdahale ettiği, kamuoyuna bugünlerde konu olan bu tahribat konusu, eğer süreçte İBB Miras’ın sahada hızlı ve kararlı müdahalesi olmasaydı, bu değerin bugün muhtemelen yok olması ile sonuçlanacaktı.

Eserin tahrip edildiğini tespit eden, eseri korumaya alan, ilgili kurum ve kurullara konuyu aktararak süreci başlatan ve suç duyurusunda bulunan İBB Miras’tır.

Tarihî çeşmenin özgün parçaları bugün güvendedir. Tekrar şehre kazandırılmak için koruma kurulunun kararı beklenmiştir. İBB Miras, koruma altına aldığı özgün çeşmeyi yeniden yerine koymak üzere projelerini Koruma Kurulu’na iletmiş olup, kurul kararı ve yanlış uygulama yapılan çeşmenin yerinden kaldırılması ile birlikte muhafaza altına tuttuğumuz tarihi eser en kısa sürede özgün haliyle yeniden yerine yerleştirilecektir.”